Góry Orlickie: 18 pomysłów na wycieczki i dokąd się wybrać

Góry Orlickie są trochę niedoceniane. Nie mają dramatyzmu Karkonoszy ani tłumów Beskidów, i właśnie w tym tkwi ich urok. Kiedy planujesz wycieczkę w Góry Orlickie, czeka cię długi zielony grzbiet z wieżami widokowymi, dzikie przełomy Dzikiej Orlicy, betonowe forty przedwojennych umocnień i kościół pielgrzymkowy ze szklanym dachem. Do tego spokój, jakiego po polskiej stronie w Zieleńcu w sezonie nie znajdziesz.

Zebraliśmy dla ciebie 18 pomysłów na wycieczki w Górach Orlickich, od najwyższej Velkiej Deštnej przez Zemską bránę po mniej znane wieże i ścieżki dydaktyczne. Przy każdym miejscu znajdziesz praktyczne informacje: jak tam dotrzeć, jak trudna jest trasa i na co uważać.

Kiedy i jak w Góry Orlickie

Góry Orlickie można odwiedzać praktycznie przez cały rok, ale każda pora oferuje co innego. Na piesze wędrówki i rower idealny jest maj do października, grzbiet jest suchy, wieże otwarte, a buki w rezerwatach jesienią grają wszystkimi kolorami. Szczyt lata (lipiec, sierpień) jest najcieplejszy, ale w najbardziej znanych miejscach jak Velká Deštná czy Neratov licz się z ludźmi, zwłaszcza w weekendy.

Zimą region zamienia się w ośrodek narciarski i biegowy. Główna grzbietówka bywa regularnie ratrakowana i należy do najładniejszych tras biegowych w Czechach. Stoki zjazdowe znajdziesz w Říčkach, Deštnem i w Čenkovicach na południu pasma.

Bez samochodu w Górach Orlickich jest trudniej, komunikacja publiczna do wsi grzbietowych kursuje, ale rzadziej. Najwygodniej przyjechać autem: z Kłodzka do Deštnego jest to około 50 km przez przejście Orlické Záhoří lub Náchod, z Wrocławia mniej więcej 150 km. Dobrą bazą są Deštné v Orlických horách, Říčky albo Rokytnice v Orlických horách; stąd na grzbiet i do większości punktów masz najbliżej.

18 pomysłów, jak zwiedzić Góry Orlickie i dokąd się wybrać

Uszeregowaliśmy pomysły mniej więcej z północy na południe wzdłuż grzbietu i w podnóże. Większość da się połączyć w dłuższą wędrówkę, bo główna grzbietówka spina prawie wszystkie szczytowe cele.

1. Velká Deštná (1 115 m), dach Gór Orlickich

Najwyższy szczyt pasma i logiczny punkt obowiązkowy. Na wierzchołku stoi wieża widokowa, z której przy dobrej widoczności dojrzysz Karkonosze ze Śnieżką. Najkrótsze podejście prowadzi z parkingu przy Šerlišskim młynie albo od schroniska Masaryka, licz się z mniej więcej 2 do 3,5 km po szlaku, w większości wygodną leśną drogą. Trasa jest łatwa i poradzą sobie na niej dzieci, tylko w sezonie na szczycie bywa gwarno.

2. Šerlich i schronisko Masaryka, najwyżej położone w tych górach

Šerlich (1 027 m) to serce grzbietu, przełęcz, z której ruszasz na Velką Deštną i na polską stronę. Stoi tu schronisko Masaryka, jedno z najstarszych i najwyżej położonych w Górach Orlickich, gdzie dobrze zjesz i przenocujesz. Od parkingu do schroniska jest tylko kilkaset metrów. Na Velką Deštną dojdziesz stąd grzbietową Drogą Górską Jiráska (czerwony szlak) mniej więcej w godzinę, orientacyjnie 4 do 5 km lekko falującym grzbietem, praktycznie bez stromych podejść, więc poradzą sobie i dzieci. Zimą całe otoczenie w szadzi jest niesamowicie fotogeniczne.

3. Orlica (1 084 m), wieża widokowa po polskiej stronie

Orlica to najwyższy szczyt polskiej części Gór Orlickich (piąty najwyższy w całym paśmie) i leży dokładnie na granicy czesko-polskiej. Kawałek za granicą, po polskiej stronie, stoi oddana w 2020 roku, ogólnodostępna drewniana wieża widokowa na Orlicy o wysokości około 25 m, z której rozciąga się szeroka panorama na Karkonosze, Góry Stołowe i Skalne Miasto w Adršpachu. Najwygodniej wyjdziesz tu utwardzoną drogą z Šerlišskiego młyna (mniej więcej 4 do 5 km, w sam raz także dla rodzin); od polskiej strony podejdziesz z Zieleńca, trudniejszy wariant prowadzi z Olešnicy.

4. Kaplica Kunsztacka, najwyżej położona świątynia pasma

Bezpośrednio na głównym grzbiecie, na wysokości 1 035 m, stoi barokowa Kaplica Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny z 1671 roku. To najwyżej położona świątynia Gór Orlickich: niewielka budowla na planie koła o średnicy 7 m, kryta gontem i w środku zupełnie surowa. Obok przechodzi czerwona grzbietówka i Droga Jiráska, więc kaplica jest łatwym przystankiem po drodze na Velką Deštną albo do Pěticestí (utwardzona Bunkrovka kieruje się stąd właśnie do fortu Hanička). Zimą to ulubiony cel biegaczy narciarskich.

5. Zemská brána, najdzikszy przełom Dzikiej Orlicy

Jeśli masz zobaczyć tylko jedno miejsce, niech to będzie Zemská brána. Dzika Orlica przedziera się tu głazowiskiem między skałami, a cała dolina wygląda surowo i romantycznie zarazem. Prowadzi tędy niebieska ścieżka dydaktyczna (mniej więcej 3 km z Klášterca nad Orlicí), łatwa, wzdłuż wody. Krąży tu legenda o zbójniku Ledříčku. Najpiękniej jest wiosną, kiedy rzeka ma wodę, i jesienią w kolorach.

6. Pěticestí, rozstaje dla rodzin i biegaczy

Pěticestí to popularne skrzyżowanie dróg grzbietowych w południowej części grzbietu nad Říčkami, gdzie zbiega się kilka szlaków i grzbietówek, stąd nazwa (pięć dróg). Wyjdziesz tu choćby od górnej stacji kolejki na Zakletym vrchu (mniej więcej 1 km), wygodnie dojdziesz też z Deštnego. Stąd ruszasz czerwoną grzbietówką na północ do Šerlichu i Velkiej Deštnej albo na południe do Anenskiego vrchu, to idealny punkt wejścia na cały główny grzbiet. Latem jest to start łatwych rodzinnych spacerów, zimą jeden z kluczowych węzłów tras biegowych. Okoliczne lasy są płaskie i przejrzyste, więc trudno się tu zgubić.

7. Anenský vrch i wieża Anna, grzbietowy punkt widokowy za darmo

Anenský vrch (992 m) leży na głównym grzbiecie mniej więcej 7 km na północny wschód od Rokytnicy. Od 2010 roku stoi na nim 17-metrowa drewniana wieża widokowa Anna, ogólnodostępna cały rok i bezpłatnie. Na szczyt prowadzi tylko krótka, około 400-metrowa czerwona odnoga z grzbietówki Jiráska; dojdziesz tu niebieskim szlakiem z Říček albo czerwonym od parkingu Panské pole przy forcie Hanička. W 2024 roku wieża dostała nowe stalowe słupy nośne. Idealny przystanek podczas przejścia grzbietu, przy którym nie musisz pilnować godzin otwarcia.

8. Suchý vrch i schronisko Kramářa, „bez pięciu metrów tysięcznik”

Suchý vrch (995 m) leży w południowej części pasma, a na szczycie ma schronisko Kramářa z wieżą widokową i panoramą dookoła. Część drogi da się przejechać samochodem, więc jest dostępny także dla mniej wprawnych turystów; piesze podejście to wtedy tylko około 3 km zielonym szlakiem. Dobrze łączy się z wizytą w pobliskim forcie Bouda.

9. Fort artyleryjski Hanička, beton z 1938 roku

Hanička to fort artyleryjski czechosłowackich umocnień granicznych, budowanych w latach 1935–1938 dla obrony przed nazistowskimi Niemcami. Dziś jest tu muzeum: przejdziesz podziemnymi korytarzami i salami i zobaczysz, jak miało to działać. Leży nad Rokytnicą v Orlických horách. Zwiedzanie zawsze z przewodnikiem, trwa mniej więcej 60 minut (dłuższy wariant około 80 minut); bilet podstawowy dla dorosłego to orientacyjnie 140 CZK, dzieci i studenci około 100 CZK (ceny lepiej sprawdź). Sezon zaczyna się mniej więcej w maju, zimą (grudzień–marzec) fort jest zamknięty z uwagi na ochronę nietoperzy, więc godziny i pory wejść sprawdź wcześniej na stronie obiektu.

10. Fort artyleryjski Bouda, jedyny udostępniony w oryginalnym stanie

Bouda to kolejny fort artyleryjski tej samej linii umocnień, leżący w południowej części gór przy Těchoníně. To jedyny fort artyleryjski zachowany w oryginalnym stanie i udostępniony zwiedzającym: zjeżdżasz windą do podziemi i przechodzisz koszary oraz schrony bojowe. Pod samo wejście nie da się podjechać: najkrótszy dostęp prowadzi pieszo od schroniska Kramářa na Suchym vrchu, orientacyjnie 3,2 km lasem (auto zostawiasz przy schronisku). Do wyboru bywa krótsza i dłuższa trasa, klasyczne zwiedzanie trwa około 65 minut i kosztuje dorosłego orientacyjnie 70 CZK, wariant pełny około 90 CZK (ceny i godziny sprawdź). Dobrze łączy się z Suchym vrchem w jedną „fortyfikacyjną” wyprawę.

11. Twierdza Dobrošov, fort artyleryjski nad Náchodem

Na północnym skraju regionu, nad Náchodem, stoi fort artyleryjski Dobrošov, jedna z najbardziej znanych fortyfikacji czechosłowackich umocnień z lat 1935–1938, której nigdy nie dokończono. W latach 2019–2022 przeszła kosztowną przebudowę i dziś ma nowoczesne centrum dla zwiedzających oraz trzy trasy: samo centrum, schrony Můstek i Zelený oraz schron Jeřáb z podziemiami. Otwarte bywa orientacyjnie od kwietnia do października (zimą zamknięte), wstęp do centrum kosztuje orientacyjnie 60 CZK, trasa ze schronem Jeřáb około 100 CZK (ceny i godziny sprawdź). Zwiedzanie z przewodnikiem, ostatnia grupa startuje mniej więcej 90 minut przed zamknięciem.

12. Říčky v Orlických horách, lato i zima

Říčky to jedna z głównych wsi górskich i popularny ośrodek narciarski (Ski centrum Říčky). Zimą się tu jeździ, latem to świetna baza na wypady na grzbiet i w okoliczne lasy. Kolej krzesełkowa wywiezie cię na szczyt Zakletý (991 m) z widokiem na polską stronę gór, Karkonosze i Jesioniki, a przede wszystkim prosto na główny grzbiet: od górnej stacji kawałek do skrzyżowania Pěticestí i dalej grzbietówką choćby do Anenskiego vrchu. Latem kolejka kursuje orientacyjnie od czerwca do września (w weekendy i wakacje codziennie; kursowanie i cenę sprawdź) i zabiera także rowery, pod stokami działa Bikepark Říčky.

13. Zalew Pastviny, kąpiele i sporty wodne

Pastviny to zbiornik na Dzikiej Orlicy w podnóżu południowej części regionu, od wsi grzbietowych jesteś tu autem mniej więcej pół godziny. To popularne miejsce na letnie ochłodzenie: można się kąpać, a nad zalewem działają wypożyczalnie rowerków wodnych, łodzi elektrycznych i deski SUP (na przykład przy restauracji Na Pláži), parkuje się przy torze saneczkowym i na okolicznych polanach. Dookoła prowadzi spokojna trasa rowerowa. Dla rodzin idealna przeciwwaga dla trudniejszych wędrówek grzbietowych: dzień nad wodą po dniu w górach.

14. Neratov, kościół ze szklanym dachem

Chyba najczęściej fotografowane miejsce całych Gór Orlickich. Kościół pielgrzymkowy Wniebowzięcia NMP w Neratovie po wojnie popadł w ruinę, a kiedy zaczęto go odbudowywać, zamiast klasycznego dachu dostał przeszklony strop, więc ze środka patrzysz prosto w niebo. Kościół bywa otwarty, a wokół dzięki stowarzyszeniu Neratov powstała żywa wspólnota z kawiarnią i warsztatami. Piękne o każdej porze roku, wyjątkowe o zmierzchu.

15. Deštné v Orlických horách, serce gór

Skoro już mieszkasz w Deštnem, warto poza wyjściami na grzbiet zwiedzić też samą wieś. Skicentrum Deštné jest zimą jednym z głównych ośrodków zjazdowych pasma (trasy wszystkich stopni trudności o łącznej długości około 4,5 km, kolej krzesełkowa), latem działa tu bikepark i wypożyczalnie. W samej wsi stoi barokowy kościół św. Marii Magdaleny i małe Muzeum sportów zimowych, turystyki i rzemiosła, gdzie schowasz się przed deszczem. Dla rodzin jest tu dodatkowo ścieżka dydaktyczna z zadaniami dla dzieci. Dobre miejsce, żeby osiąść na kilka dni i przeplatać grzbiet spokojniejszym programem.

16. Rampušák i Sýpka, Muzeum Gór Orlickich

Rampušák to baśniowy władca i duch Gór Orlickich, miejscowy odpowiednik karkonoskiego Liczyrzepy. Natkniesz się na niego w legendach, na rzeźbach i na festynach, gdzie przekazuje władzę nad górami. Jeśli interesuje cię historia i folklor regionu, zajrzyj do Sýpki, Muzeum Gór Orlickich w Rokytnicy (Horská 174), które w budynku dawnego spichlerza z XIX wieku nowocześnie i interaktywnie pokazuje przyrodę, życie i rzemiosło tych gór pod jednym dachem. Wstęp jest raczej symboliczny, ale godziny są sezonowe, przed wizytą lepiej je sprawdź (muzeum podlega Muzeum i Galerii Gór Orlickich). Idealny przystanek na deszcz.

17. Ścieżki dydaktyczne, umocnienia, geologia i piwo

Góry Orlickie są przetkane ścieżkami dydaktycznymi, które z wycieczki robią też małą lekcję. Warto wspomnieć:

• Ścieżka Betonowa granica w Mladkovie, poświęcona przedwojennym umocnieniom, łączy kilka bunkrów.
• Ścieżka geologiczna Feistův kopec w Olešnicy, przybliża geologiczne osobliwości pasma.
• Piwna ścieżka dydaktyczna w Olešnicy, rozrywkowo-edukacyjna trasa lasami, powiązana z miejscowym browarem.

Większość jest łatwa i oznakowana, świetna na dzień, kiedy chcesz raczej spacer niż podejście.

18. Bukačka i dolina Pekla, przyroda w szczegółach

Dla miłośników przyrody dwa pomysły z dala od tłumów. Bukačka to narodowy rezerwat przyrody ze starymi, powykręcanymi bukami niedaleko Šerlišskiego młyna, krótka, około 1,5-kilometrowa zielona trasa, najpiękniejsza w jesiennych mgłach. A w podnóżu przy Novym Měscie nad Metují leży romantyczna dolina Pekla wzdłuż rzeki Metuje: łatwy, mniej więcej 5-kilometrowy spacer bukowym lasem, czarowny wiosną i jesienią.

Trudność, co da radę kto

Większość powyższych pomysłów jest łatwa do średnio trudnej i da się je zrobić z dziećmi. Trasy grzbietowe są długie, ale bez stromych podejść, Góry Orlickie to nie Karkonosze. Najwygodniejsze cele (Suchý vrch, Anenský vrch z wieżą Anna) można znacznie skrócić autem albo kolejką. Trudniejsza jest tylko dłuższa grzbietówka w całości albo podejścia z doliny (na przykład na Orlicę z Olešnicy). Zawsze bierz porządne buty, nawet „spokojne” leśne drogi po deszczu bywają błotniste.

Wędrówki i grzbietówka

Kto chce z Gór Orlickich więcej niż pojedyncze przystanki, niech ruszy główną drogą grzbietową. Biegnie grzbietem mniej więcej od Šerlichu przez Velką Deštną dalej na południe i spina większość szczytowych celów z naszej listy. Da się ją podzielić na etapy, na przykład odcinek Šerlich, Velká Deštná, Pěticestí to spokojna półdniowa pętla, którą pokona i mniej wytrenowana rodzina.

Klasyczna dłuższa wędrówka łączy schronisko Masaryka na Šerlichu, Velką Deštną i wieżę widokową na Orlicy, trzy szczyty w jeden dzień, a mimo to bez ekstremalnych przewyższeń. Na południu pasma kusi z kolei kombinacja Suchý vrch ze schroniskiem Kramářa i fort Bouda, gdzie połączysz widoki z historią umocnień.

Zamki i zabytki w podnóżu

Kiedy na górze jest mgła albo pada, program przenosi się w podnóże. Trzy najciekawsze cele leżą blisko siebie i da się je połączyć w jeden dzień.

• Zamek Častolovice. Renesansowa rezydencja z zachowanym wyposażeniem, do dziś należąca do pierwotnego rodu szlacheckiego. Na terenie jest zwierzyniec z danielami i park zamkowy, więc nadaje się także z dziećmi.
• Zamek Opočno. Renesansowa siedziba z arkadowym dziedzińcem i galerią obrazów, która należy do najcenniejszych zbiorów zamkowych w Czechach. Rozszerzone zwiedzanie galerii bywa tylko w wybranych terminach, więc program warto sprawdzić z wyprzedzeniem.
• Nové Město nad Metují. Renesansowy rynek z podcieniami i zamek z ogrodem projektu Dušana Jurkoviča. Bywa nazywany jednym z najładniejszych rynków w Czechach.
• Potštejn. Ruiny zamku nad doliną Dzikiej Orlicy i pałac poniżej, do tego legenda o skarbie, która wabiła tu poszukiwaczy przez stulecia.

Schroniska i budy górskie

Góry Orlickie mają gęstą sieć schronisk, które służą i jako przystanek na jedzenie, i jako nocleg na grzbietówce. Większość stoi bezpośrednio przy drodze grzbietowej, więc da się zaplanować kilkudniowe przejście bez schodzenia do doliny. Poza sezonem mają ograniczone godziny, a w tygodniu bywają zamknięte, więc warto zadzwonić z wyprzedzeniem.

Góry Orlickie z dziećmi i zimą

Z dziećmi stawiaj na krótsze i przejrzyste trasy. Sprawdzi się Pěticestí i okoliczne płaskie lasy, podejście do schroniska Masaryka, wieża widokowa na Orlicy utwardzoną drogą z Šerlišskiego młyna albo dzień nad zalewem Pastviny. Kiedy przyjdzie deszcz, dzień uratuje zwiedzanie fortów Hanička, Bouda albo Dobrošov, ewentualnie Sýpka, Muzeum Gór Orlickich. Dzieci zwykle bawią też ścieżki dydaktyczne z zadaniami.

Zimą Góry Orlickie to przede wszystkim narty i biegówki. Stoki znajdziesz w Říčkach, Deštnem i w Čenkovicach, a grzbietówka należy do najlepszych tras biegowych w Czechach i bywa regularnie ratrakowana. Schronisko Masaryka i okolice w szadzi są dodatkowo przepiękne na zimowy spacer. Licz się z tym, że w mrozowej kotlinie Orlickiego Záhoří bywa najzimniej w całych Czechach, ubierz się na cebulkę.

Dokąd dalej

• Najwyższe góry Słowacji
• Beskidy czeskie: co zobaczyć
• Noclegi w czeskich Beskidach

Najczęściej zadawane pytania