Ferraty dla początkujących: 8 tras na pierwszy raz

Czym jest via ferrata i czy jest dla was

Via ferrata, po włosku żelazna droga, to trasa w skale wyposażona w ciągłą stalową linę, do której się wpinacie, a często również w drabinki, stopnie i klamry. Sens jest prosty: umożliwić poruszanie się w skalnym terenie ludziom, którzy nie są wspinaczami.

Via ferrata jest dla was, jeśli:

• Nie macie panicznego lęku wysokości. Respekt jest w porządku, panika w połowie ściany to problem całej grupy.
• Macie podstawową kondycję i utrzymacie przez chwilę własny ciężar na rękach.
• Potraficie trzymać się procedury. Ferrata nie jest o sile, tylko o tym, że wpinacie się poprawnie i za każdym razem.

Odwrotnie, nie jest odpowiednia dla osoby z poważnymi problemami z sercem, z zawrotami głowy, ze świeżym urazem ręki lub barku, ani dla kogoś, kto idzie wyłącznie dlatego, że ktoś go namówił. Warto to powiedzieć głośno przed wyjazdem, bo zawrócenie z parkingu kosztuje mniej nerwów niż zawracanie z ekspozycji.

Skala trudności: od czego zacząć z ferratami

Do dziś pamiętam swoją pierwszą ferratę. Zdecydowanie nie była to ferrata dla początkujących, po prostu dołączyłam do znajomych, którzy zapewniali mnie, że „spokojnie dam radę”. No i dałam, ale była to dla mnie naprawdę walka. Mieliśmy długie dojścia, za mało jedzenia i wody, a droga powrotna ciągnęła się tak długo, że wróciliśmy dopiero w środku nocy. Dziś jestem już mądrzejsza i nie tylko ferraty dla początkujących wybieram starannie, pod własne siły. Dlatego pierwszą ferratę wybiera się według skali, a nie według zdjęć i cudzych zapewnień.

Ferraty dla początkujących a sprzęt: co obowiązkowe, a co tylko przydatne

Nie ma znaczenia, czy idziecie łatwą jedynkę w dawnym kamieniołomie, czy długą drogę w Alpach. Sprzęt na via ferratę jest w obu przypadkach ten sam i nie ma tu wersji „na spokojnie, bez tego”.

Obowiązkowa trójka

• Zestaw ferratowy z absorberem energii. Dwa ramiona z karabinkami, a między nimi absorber, który przy odpadnięciu pochłania energię. W Europie podlega normie EN 958, zrewidowanej w 2017 roku po tym, jak starsze systemy zawodziły w testach. Nigdy nie improwizujcie z lin i pętli. Bez absorbera upadek na stalową linę zabija albo ciężko kaleczy.
• Uprząż biodrowa. U dzieci i osób lekkich w połączeniu z uprzężą piersiową albo od razu pełna uprząż, żeby przy odpadnięciu nie obrócić się głową w dół.
• Kask wspinaczkowy. Najczęstszego urazu na ferracie nie powoduje upadek, tylko kamień strącony przez osobę idącą wyżej.

Co się przydaje

• Rękawiczki z obciętymi palcami. Ze stalowej liny sterczą pojedyncze druty, które tną. Po trzydziestu metrach macie dłonie we krwi.
• Buty ze sztywną podeszwą, najlepiej za kostkę. Sandały i buty do biegania na ferracie nie mają czego szukać, musicie stanąć na centymetrowym stopniu.
• Plecak na plecach, nie przewieszony przez ramię. Na pionowych odcinkach potrzebujecie obu rąk, a plecak na jednym ramieniu ściąga w bok.
• Woda i czołówka, w ilości dobranej do długości trasy.

Wypożyczyć czy kupić

Na pierwszą ferratę jednoznacznie wypożyczyć. Komplet na dzień to kilkaset koron czeskich, czyli orientacyjnie kilkadziesiąt złotych, a wypożyczalnie działają zarówno przy większych ferratach, jak i w sklepach sportowych. Kupowanie ma sens dopiero wtedy, gdy wiecie, że temat was wciągnął: własny zestaw, uprząż i kask kosztują kilka tysięcy koron, czyli orientacyjnie kilkaset złotych, ale wystarczają na lata.

Przy wypożyczaniu i przy zakupie pytajcie o zakres wagowy zestawu. Absorbery są projektowane na określony przedział masy wspinacza razem ze sprzętem i poza nim mogą nie zadziałać tak, jak powinny. Dotyczy to zarówno dzieci i osób bardzo lekkich, jak i cięższych użytkowników.

Jak poruszać się na via ferracie

Technika na ferracie sprowadza się do trzech rzeczy: wpinania, ekonomii ruchu i zachowania w grupie. Warto je przećwiczyć na pierwszych metrach nad ziemią, zanim zrobi się ekspozycja.

Wpinanie

• Oba karabinki zawsze na linie, poza samym momentem przepinania za stanowiskiem.
• Przepinajcie pojedynczo. Najpierw przekładacie jeden karabinek za stanowisko, dopiero potem drugi. Nigdy oba naraz.
• Sprawdzajcie, czy karabinek się zatrzasnął. Dźwięk i wzrok, za każdym razem.
• Absorber zostawcie luźno wiszący, nie zawiązujcie go i nie skracajcie. Musi mieć miejsce, żeby zadziałać przy odpadnięciu.

Wspinanie

• Wspinajcie się nogami, nie rękami. To najważniejsze zdanie w całym tekście. Nogi są wielokrotnie silniejsze i wytrzymają cały dzień. Ręce skończą się po dziesięciu metrach podciągania.
• Nie traktujcie liny jak poręczy, jeśli tylko się da. Lina służy do asekuracji, iść trzeba po skale i po stopniach. Na trudniejszych odcinkach inaczej się nie da, ale na łatwych trasach jak najbardziej.
• Ciało trzymajcie blisko skały, ale nie przyklejone. Odchylenie na zewnątrz zabiera siłę i zasłania widok na stopnie pod nogami.
• Patrzcie do przodu. Zanim ruszycie w odcinek, sprawdźcie, którędy prowadzi i gdzie są chwyty.

Grupa

• Między dwoma stanowiskami może być tylko jedna osoba. Jeśli jest was więcej i odpadnie ten najwyżej, ściągnie wszystkich pod sobą, a uderzenie na stanowisko będzie ogromne.
• Trzymajcie odstęp, żeby nie zrzucać kamieni na głowę tego niżej.
• Najsłabsza osoba idzie w środku, doświadczone z przodu i z tyłu.
• Nie wyprzedzajcie, jeśli nie jest to bezpieczne i wcześniej ustalone.

5 błędów, które początkujący popełniają najczęściej

1. Wybór za trudnej trasy. „Na zdjęciach wygląda dobrze” nie jest kryterium. Zacznijcie od A, nawet jeśli wyda się wam banalne.
2. Podciąganie się na rękach. Prowadzi do wyczerpania na pierwszej jednej trzeciej trasy, a kiedy ręce odmówią w środku pionowej ściany, robi się poważnie.
3. Wypięcie obu karabinków naraz. Chwila nieuwagi przy stanowisku, w której jesteście zupełnie bez asekuracji.
4. Wyjście przy niepewnej pogodzie. Z ferraty nie da się szybko zejść, a burza przychodzi szybciej, niż się spodziewacie.
5. Zlekceważenie zejścia. Większość ludzi planuje podejście i zapomina, że po wyjściu czeka jeszcze godzina marszu w dół po szlaku, zwykle na zmęczonych nogach i późnym popołudniem.

8 pięknych ferrat dla początkujących

Ferraty dla początkujących nie wymagają dalekiej wyprawy. Najbliżej Polski leżą trasy czeskie i słowackie, gdzie łatwe drogi powstawały głównie w dawnych kamieniołomach i na skałkach nad miastami. Wszystkie poniższe propozycje da się zrobić bez wcześniejszego doświadczenia wspinaczkowego, o ile trzymacie się łatwych wariantów.

W Czechach

1. Ferrata Hluboká. Droga ubezpieczona w dawnym kamieniołomie pod zamkiem Hluboká nad Vltavou. Krótka, czytelna i z dobrym zapleczem. Reszta rodziny może w tym czasie zwiedzać zamek. Leży w południowych Czechach, więc z Polski jest to raczej punkt na dłuższy objazd niż cel na jeden dzień.

2. Slánská hora. Najbliższa ferrata dla Pragi, na bazaltowej kopie nad miastem Slaný. Krótka, ale na pierwsze zetknięcie zupełnie wystarczy. Dobrze wpisuje się w weekend w Pradze, jeśli chcecie jedno popołudnie spędzić inaczej niż na Starym Mieście.

3. Pastýřská stěna, Děčín, łatwe warianty. Największy rejon ferratowy w Czechach, szesnaście dróg obok siebie. Dla początkującego to duża zaleta: trudność dobieracie na miejscu, po obejrzeniu ściany, i nie musicie jej zgadywać z domu. Děčín leży w północnych Czechach nad Łabą, niedaleko granicy z Niemcami, więc z zachodniej Polski jest to realny cel na jeden dzień.

4. Velká Dohoda, Kras Morawski. Ferrata w ścianach dawnego kamieniołomu, kilka wariantów i dobre zaplecze. Najlepszy wybór na Morawach, a z Górnego Śląska dojazd prowadzi przez Ostrawę i Brno.

5. Ferrata Tábor. Trasa w samym mieście, więc da się ją zrobić na jedno popołudnie, bez planowania całego dnia. Wygodna, jeśli jesteście w południowych Czechach w drodze gdzieś dalej.

Na Słowacji

6. HZS Martinské hole. Rozsądna trudność, dobry dojazd i widok na Kotlinę Turczańską. Klasyczny wybór na pierwszą słowacką ferratę. Z południa Polski dojeżdża się w te okolice przez Żylinę. Więcej tras opisaliśmy w tekście o ferratach na Słowacji.

7. Zobor koło Nitry. Ferrata na wzgórzu nad miastem, z kilkoma wariantami trudności w jednym miejscu, więc można zacząć od najłatwiejszego i zobaczyć, jak się czujecie. Z Polski to już dalsza jazda, ale wygodny przystanek, jeśli i tak jedziecie na południe.

W Austrii

8. Trasy z kolejką w Salzkammergut. Jeśli chcecie pierwszą alpejską ferratę, wybierzcie drogę, pod którą dowozi kolejka linowa, na przykład Katrin Klettersteig koło Bad Ischl. Oszczędzicie godzinę podejścia i zostaną wam siły tam, gdzie są potrzebne. I pamiętajcie, żeby w stosunku do czeskich doświadczeń odjąć sobie jeden stopień. Z Polski to najdalszy punkt tej listy, więc planujcie go jako kilkudniowy wyjazd. Wybór alpejskich dróg zebraliśmy w osobnym tekście o ferratach w Austrii.

Czy warto pójść na kurs z instruktorem

Jeśli planujecie jeździć na ferraty regularnie albo celujecie w Alpy, jednoznacznie tak. Na kursie nauczycie się poprawnie wpinać, gospodarować siłami, a przede wszystkim dostaniecie informację zwrotną o tym, co robicie źle, czego sami z siebie nie zauważycie. Kursy prowadzą przewodnicy górscy i agencje outdoorowe, zwykle w formule jednodniowej.

Na jedną łatwą czeską ferratę stopnia A kurs nie jest potrzebny. Wystarczy przeczytać zasady i pójść z kimś, kto ma już ferratę za sobą.

Ubezpieczenie i bezpieczeństwo na ferratach

Sprawdźcie, co dokładnie macie w polisie. Standardowe ubezpieczenie turystyczne często zalicza ferraty do sportów wysokiego ryzyka i je wyklucza, więc potrzebne jest rozszerzenie. Ma to znaczenie przede wszystkim na Słowacji i w Austrii:

• Na Słowacji od 1 lipca 2006 roku obowiązuje przepis, zgodnie z którym osoba przebywająca w terenie górskim pokrywa koszty akcji ratunkowej. Numer alarmowy pogotowia górskiego HZS to 18 300.
• W Austrii interwencja ratownictwa górskiego również jest płatna i mowa o kwotach rzędu tysiąca euro i więcej, czyli kilku tysięcy złotych. Numer alarmowy to 140.
• Wszędzie działa europejskie 112.