Janosikowe Diery: którą pętlę wybrać, ile trwa przejście i gdzie zaparkować

Z Bielska-Białej jedzie się tam krócej niż w Tatry, a wrażenia są zupełnie inne: zamiast granitowych grani wchodzi się w wąskie, mokre wąwozy, w których szlak biegnie kładkami wprost nad potokiem. Janosikowe Diery nad Terchovą to jeden z najczęściej odwiedzanych zakątków Słowacji i jednocześnie miejsce, przy którym najtrudniej podjąć decyzję jeszcze w Polsce: którą pętlę wybrać, ile realnie zajmie przejście i gdzie w sezonie w ogóle da się zaparkować.

Warianty są trzy, od dwugodzinnego spaceru z dziećmi po pięciogodzinną trasę z drabinami, łańcuchami i podejściem na przełęcz Medzirozsutce. Zły wybór kończy się albo tym, że po dwóch godzinach nie ma się co ze sobą zrobić, albo paniką na piętnastometrowej drabinie z dzieckiem na plecach. Poniżej znajdziesz podział systemu na części, opis wszystkich pętli z odległościami i czasami, zasady ruchu jednokierunkowego, aktualne stawki za parking oraz konkretne wskazówki dojazdu z Katowic, Krakowa, Bielska-Białej i Żywca.

Czym są Janosikowe Diery i z czego się składają

Janosikowe Diery (słow. Jánošíkove diery) to system skalnych wąwozów i kanionów w Krywańskiej Małej Fatrze, w całości leżący na terenie narodowego rezerwatu przyrody Rozsutec. Wyżłobił je Hlboký potok, nazywany tu Dierovým, a na jego biegu znajduje się ponad dwadzieścia wodospadów objętych ochroną jako pomnik przyrody. Ścieżki nie omijają koryta — prowadzą kładkami, stopniami i drabinami dokładnie środkiem wąwozu, kilkadziesiąt centymetrów nad wodą.

Cały system dzieli się na trzy części i to właśnie z nich układa się każdą pętlę:

• Dolné diery to część najłatwiejsza i najbardziej obciążona ruchem. Biegnie tędy ścieżka dydaktyczna, są dwa niewielkie wodospady (1 m i 3,5 m), a odcinek z Bielego Potoka na Podžiar liczy 2,4 km, czyli jakieś 50 minut marszu.
• Nové diery udostępniono jako ostatnie i stąd wzięła się ich nazwa. Odbijają z Dolných dier pod prąd mniejszego dopływu, mają cztery wodospady o wysokości od metra do dwóch metrów i wyraźnie więcej drabin.
• Horné diery są najładniejsze i najtrudniejsze zarazem. Leżą między masywami Wielkiego i Małego Rozsutca, potok pokonuje tu dziewięć wodospadów wysokich na 2 do 4 metrów, a przejść je można wyłącznie po drabinach, łańcuchach i kładkach. Przy dużej wodzie stają się nieprzejściowe, a zimą podaje się je jako zamknięte.

W polskich relacjach z Małej Fatry co jakiś czas pojawia się informacja, że do Dier należą jeszcze Kúr i Sokolie. To nieporozumienie. Kúr jest doliną po północnej stronie Małej Fatry, a Sokolie (1171 m n.p.m.) skalistą granią nad Štefanovą, z własną trasą ubezpieczoną łańcuchami. To osobna, półdniowa wycieczka i wyłącznie przy suchej skale.

Janosikowe Diery: trasa i pętle w pięciu wariantach

Sercem całego układu jest skrzyżowanie szlaków Podžiar (715 m n.p.m.) z bacówką i punktem gastronomicznym. Z Bielego Potoka prowadzą do niego dwie równoległe drogi — Dolné i Nové diery — a od Podžiaru w górę ciągną się Horné diery. Pętla powstaje z tego, ile klocków ze sobą połączysz. Poniżej pięć kombinacji, które w terenie faktycznie się sprawdzają.

1. Mała pętla: Dolné i Nové diery (2–3 godziny)

Klasyka i najczęstszy wybór: Biely Potok, Ostrvné, Nové diery, Podžiar, Dolné diery, Biely Potok. Źródła podają 5 do 6 km i od 210 do 290 metrów przewyższenia, a czas przejścia wynosi 2 do 3 godzin. W górę prowadzą Nové diery, w dół wygodniejsze Dolné diery.

Dla kogo: rodziny z dziećmi od jakichś pięciu lat, seniorzy z pewnym krokiem i każdy, kto ma na Diery tylko przedpołudnie. Jednocześnie to najbardziej zatłoczony wariant w całej Małej Fatrze.

2. Duża pętla: Horné diery i przełęcz Medzirozsutce (4–5 godzin)

Od Podžiaru trasa pnie się dalej w górę: Horné diery, rozstaje Pod Pálenicou (900 m n.p.m.), dolina Tesná rizňa, przełęcz Medzirozsutce (1200 m n.p.m.). Z powrotem schodzi się zielonym szlakiem przez Pod Tanečnicou na przełęcz Vrchpodžiar (745 m n.p.m.), następnie żółtym na Podžiar i przez Dolné diery w dół. Źródła mówią o 8 do 12 km i przewyższeniu od 560 do 625 metrów.

Dla kogo: dla osób w niezłej formie, które nie boją się wysokości. To w Horných dierach jest najwięcej wodospadów i najwyższe drabiny w całym systemie.

3. Duża pętla ze startem na Štefanovej

Ta sama trasa, tylko od drugiej strony. Ze Štefanovej (jakieś 650 m n.p.m.) wychodzi się żółtym szlakiem przez przełęcz Vrchpodžiar na Podžiar, przechodzi Horné diery i wraca zielonym. Plusem jest tańszy parking i spokojniejsza pierwsza godzina marszu, minusem to, że omija się Nové diery.

4. Diery i Mały Rozsutec (6–7 godzin)

Z przełęczy Medzirozsutce na Mały Rozsutec (1343 m n.p.m.) prowadzi krótkie, ale strome podejście, które dokłada mniej więcej półtorej godziny. Cały dzień wychodzi orientacyjnie na 12 km, około 900 metrów przewyższenia i 6 do 7 godzin. To najpopularniejszy sposób, żeby do Dier dorzucić prawdziwy szczyt z widokiem na całą grań, a przy tym trasa bez ekspozycji, która zwykle straszy przy Wielkim Rozsutcu.

5. Diery i Wielki Rozsutec albo grań (cały dzień)

Najbardziej ambitna kombinacja prowadzi z przełęczy Medzirozsutce na Wielki Rozsutec (1610 m n.p.m.), ewentualnie dalej na grań. Trzeba jednak pamiętać, że czerwony szlak Medziholie, Wielki Rozsutec, Medzirozsutce jest zamknięty od 1 marca do 15 czerwca, a poza tym okresem to teren wymagający i program na pełny dzień, nie dodatek do spaceru wąwozami.

Ile realnie trwa przejście Janosikowych Dier

Podane czasy to marsz z krótkimi postojami, bez przerwy obiadowej i bez kolejek. W praktyce trzeba doliczyć dwie rzeczy. Po pierwsze zdjęcia: w wąwozach przystaje się co kilkadziesiąt metrów i sama mała pętla potrafi przez to urosnąć do trzech godzin. Po drugie ruch. W wakacyjną sobotę przed każdą wyższą drabiną tworzy się kolejka i przejście wydłuża się o dobre 30 do 45 minut. Jeśli planujesz jednodniowy wypad z Polski, licz od wyjścia z auta: mała pętla to pół dnia, duża pętla plus dojazd w obie strony to program od świtu do wieczora.

Ruch jednokierunkowy: którędy wolno, a którędy nie

Wąwozy są ciasne, na drabinie dwie osoby się nie miną, a w sezonie przechodzą tędy tysiące ludzi dziennie. Jednokierunkowość nie jest więc kwestią uprzejmości, tylko zabezpieczenia, i jest oznaczona w terenie tabliczkami.

• Nové diery są jednokierunkowe od 2013 roku, w kierunku Ostrvné → Podžiar, czyli pod prąd i w górę. W dół tędy się nie schodzi.
• Horné diery mają jednokierunkowy odcinek z rozstajów Podžiar pod Pálenicu, również wyłącznie w górę. Z powrotem schodzi się zielonym szlakiem przez Vrchpodžiar, a nie korytem potoku.
• Dolné diery jednokierunkowe nie są, chodzi się nimi w obie strony i właśnie dlatego nadają się na powrót.

Pętlę planuje się więc zawsze pod prąd w górę, a inną drogą w dół. Kto odwróci kierunek, przepycha się na drabinach pod prąd ludzi i traci więcej czasu, niż zyskał na skróceniu trasy.

Drabiny, kładki i łańcuchy: jak trudne to jest naprawdę

Nikt nie prowadzi oficjalnej statystyki ubezpieczeń, ale w całym systemie są ich dziesiątki: metalowe i drewniane kładki, mostki, stopnie, łańcuchy i drabiny. Najwyższe drabiny mierzą od 12 do 15 metrów. Konstrukcje są w dobrym stanie — kompleksowa wymiana elementów stalowych ruszyła już w 2009 roku.

Technicznie nie jest to wspinaczka i nie potrzebujesz żadnego sprzętu, w przeciwieństwie do słowackich ferrat. Drabiny stoją prawie pionowo, ale mają solidne szczeble i poradzi sobie na nich każdy, kto nie ma silnego lęku wysokości. Kluczowe są wolne ręce: plecak na plecy, aparat i telefon schować, kijki złożyć. Najgorsze w Dierach nie są zresztą drabiny, tylko mokre drewno i wygładzone kamienie — to na nich zdarza się najwięcej poślizgnięć.

Wstęp i parking: Biely Potok, Štefanová, Podžiar

Za wstęp do Janosikowych Dier się nie płaci. Nie ma tu kasy ani bramek, ani w sezonie, ani zimą, więc pytanie o cenę biletu jest bezprzedmiotowe. Jedyny wydatek to parking, a opłatę pobierają operatorzy parkingów, nie park narodowy.

Pierwsze 90 minut przy hotelu Diery jest bezpłatne, co brzmi kusząco, ale w praktyce nie starczy nawet na Dolné diery w obie strony. Na małą pętlę kupuj od razu trzy godziny, na dużą sześć, a na wariant z Rozsutcem dwanaście. Warto mieć przy sobie gotówkę w euro — przy szlabanie bywa szybciej niż kartą, a w szczycie sezonu kolejka do automatu potrafi być dłuższa niż do szlabanu.

Jak dojechać do Janosikowych Dier z Polski

Terchová leży bliżej, niż większość osób zakłada. To wypad w sam raz na jeden dzień, choć wygodniej jest przespać się na miejscu i wyjść na szlak rano.

• Żywiec: około 90 km, mniej więcej półtorej godziny.
• Bielsko-Biała: około 110 km, około 2 godzin.
• Katowice: około 170 km, około 2,5 godziny.
• Kraków: około 170 km, od 2,5 do 3 godzin.

Ze Śląska i z okolic Bielska najprościej jedzie się przez przejście Zwardoń–Skalité, dalej autostradą D3 przez Čadcę do Žiliny i drogą numer 583 przez Krasňany do Terchovej. Z Krakowa i Podhala wygodniejsza bywa druga opcja: przejście Chyżne–Trstená, Dolný Kubín, Zázrivá i dalej do Terchovej od wschodu, dolinami, bez wjeżdżania do Žiliny.

Na słowackich autostradach obowiązuje elektroniczna winieta — kupisz ją przed wyjazdem online na eznamka.sk, wystarczy numer rejestracyjny, nic nie trzeba naklejać. Odcinek D3 spod granicy do Žiliny da się też objechać drogą krajową, ale w weekend na tym objeździe stracisz więcej czasu, niż wynosi cena najkrótszej winiety.

Bez samochodu też da się dojechać, tylko trzeba się nastawić na przesiadki: pociągiem do Žiliny, a stamtąd autobusem podmiejskim przez Terchovą (linia 050178) do przystanku Terchová, Biely Potok hotel Diery, który jest dosłownie przy początku szlaku. W sezonie autobusy jeżdżą regularnie, ale w niedziele i poza wakacjami rozkład mocno się przerzedza i warto go sprawdzić dzień wcześniej.

Kiedy jechać, żeby nie utknąć w tłumie

Diery to jeden z najpopularniejszych celów przyrodniczych na Słowacji i latem widać to gołym okiem. Obowiązuje tu prosta zasada: decyduje dzień tygodnia i godzina, a nie miesiąc.

• Najgorzej: wakacyjne weekendy i święta między 10:00 a 14:00, kiedy parkingi zapełniają się jeszcze przed południem.
• Najlepiej: dzień powszedni poza wakacjami, wyjście na szlak między 7:00 a 8:30. Przez pierwsze dwie godziny wąwozy są niemal puste.
• Najładniej: koniec maja i czerwiec, kiedy potok ma dużo wody, oraz druga połowa września.
• Najspokojniej: październik i początek listopada, gdy ścieżki są jeszcze suche, a ludzi ułamek tego, co latem.

Pamiętaj też o polskim kalendarzu: na Słowacji długi majowy weekend wygląda inaczej niż u nas, więc 1 i 3 maja parkingi pod Dierami zapełniają się głównie polskimi tablicami. Jeśli akurat wtedy planujesz wyjazd, tym bardziej celuj w start przed ósmą.

Ze względu na wczesny start opłaca się przespać w okolicy. Bazą jest zwykle sama Terchová albo Štefanová u wylotu Doliny Vrátnej, skąd na szlak masz kilka minut autem. Porównaj noclegi w Terchovej i okolicy →.

Janosikowe Diery z dzieckiem, z wózkiem i z psem

• Z dziećmi mała pętla jest realna mniej więcej od piątego roku życia, o ile dziecko samo pokonuje podejścia i nie boi się wysokości. Same Dolné diery przejdą i młodsze. Doliczcie jedną trzecią czasu więcej i zostawcie zapas na postój na Podžiarze. W Horné diery z małymi dziećmi lepiej się nie zapuszczać.
• Z wózkiem nie wjedziesz nawet w najłatwiejszą część. Ścieżka biegnie kładkami, metalowymi stopniami i nierównymi kamieniami, wózka po prostu tędy nie przeciśniesz. Z maluchami bierzcie nosidełko turystyczne, a i z nim rozważcie tylko Dolné diery.

Czy do Janosikowych Dier można wejść z psem

To jedno z najczęściej zadawanych pytań przed wyjazdem i odpowiedź brzmi: formalnie zakazu nie ma, ale w praktyce się tego nie zaleca. Pies nie wejdzie sam po pionowej drabinie, a wnoszenie go po szczeblach nie jest bezpieczne ani dla niego, ani dla ciebie — jedna ręka zajęta psem to na drabinie o jedną rękę za mało. Małego psa wyniesiesz w plecaku, duży nie ma tu czego szukać. Do tego jesteś w narodowym rezerwacie przyrody, gdzie obowiązuje bezwzględny nakaz trzymania psa na smyczy, a smycz przy łańcuchach i kładkach potrafi się okazać dodatkowym problemem.

Sensowniejsze wyjście z psem w Małej Fatrze to trasy grzbietowe i szerokie doliny — bez ubezpieczeń, bez kolejek i bez ciasnych kładek nad wodą. Warto przy okazji poczytać, jak zachować się przy spotkaniu z niedźwiedziem, bo Mała Fatra to jego stały teren, a pies bez smyczy jest w takiej sytuacji największym czynnikiem ryzyka.

Janosikowe Diery w deszczu i zimą

Deszcz zmienia to miejsce zasadniczo. Drewno i kamień robią się śliskie jak lód, a przy wysokim stanie wody Horné diery stają się nieprzejściowe, bo potok po prostu je zalewa. Po obfitych opadach planuj wyłącznie małą pętlę i licz się z tym, że i na niej pójdzie się wolniej.

Zimą żadna część nie jest oficjalnie zamknięta. W praktyce jednak Horné diery podaje się zimą jako nieczynne i wchodzą tam wyłącznie osoby z odpowiednim sprzętem i doświadczeniem. Rozsądny zimowy program to Dolné diery z Bielego Potoka na Podžiar i z powrotem, najlepiej między 7:00 a 14:00, zanim zacznie się ściemniać. Zimą Diery wyglądają zresztą zupełnie inaczej: wodospady zamarzają w lodowe kaskady, a ludzi jest ułamek tego, co w lipcu.

Dobra wiadomość dla planujących wiosnę: sezonowe zamknięcie szlaków od 1 marca do 15 czerwca nie obejmuje Dier. Zamyka trzy inne trasy: Medziholie, Wielki Rozsutec, Medzirozsutce (czerwony), Obšívanka, Malé nocľahy (niebieski) oraz Vendovka, Malý Kriváň (niebieski). Wąwozy są w tym czasie przejściowe bez ograniczeń, tyle że nie dołożysz do nich Wielkiego Rozsutca. To zresztą najczęstsze rozczarowanie majowych wyjazdów z Polski — trasa zaplanowana z mapy w domu, a na Medzirozsutcach tabliczka o zakazie.

Co na nogi i co spakować

• Buty: solidne obuwie turystyczne z porządną podeszwą, najlepiej nieprzemakalne.
• Plecak na oba ramiona, nigdy torba na ramieniu. Ręce muszą być wolne.
• Warstwy i peleryna. W wąwozach nawet latem jest chłodno i wilgotno.
• Woda i prowiant. Coś do jedzenia kupisz tylko na Podžiarze i przy parkingu.
• Mapa offline. Zasięg bywa słaby, trasę pobierz wcześniej, jeszcze w Polsce.
• Rękawiczki na łańcuchy i zimne szczeble, zwłaszcza poza latem.
• Gotówka w euro na parking i bacówkę.

A najczęstsze błędy? Tenisówki na mokrym drewnie, odwrócony kierunek pętli, zbyt późny start i kolejka przed każdą drabiną, niedocenienie dużej pętli z dziećmi i próba dołożenia Wielkiego Rozsutca późnym popołudniem. Diery same w sobie nie są niebezpieczne, ale nie wybaczają pośpiechu.

Gdzie dalej

Jeśli zostajesz w rejonie na dłużej, w okolicy Terchovej i Doliny Vrátnej masz z czego wybierać. Naturalnym przedłużeniem jest Mały Rozsutec, czyli najlepsza kombinacja z samymi Dierami, oraz Wielki Rozsutec z jego kultową sylwetką i trasą przez Medziholie. Kto ma więcej dni, może pomyśleć o grani Krywańskiej Małej Fatry, jednej z najładniejszych grzbietówek na Słowacji. Przyda się też przegląd noclegów w Małej Fatrze oraz poradnik o niedźwiedziach i o tym, jak się zachować przy spotkaniu. Na dzień z gorszą pogodą albo na drogę powrotną w stronę granicy dobrze sprawdzają się Sulowskie Skały pod Bytčą.

Jeśli zostajesz kilka dni, w okolicy da się zarezerwować atrakcje i wycieczki wokół Terchovej →.

Najczęstsze pytania: Janosikowe Diery